„13 godzin” i „15 godzin” nie oznacza limitu czasu pracy ani czasu jazdy kierowcy. To branżowe określenia okresu aktywności między odpoczynkami dziennymi. Przy regularnym odpoczynku trwającym 11 godzin pozostaje 13 godzin, a przy skróconym odpoczynku trwającym 9 godzin – 15 godzin.
Skąd biorą się 13 i 15 godzin?
W przypadku pojedynczej obsady okres od zakończenia jednego odpoczynku do rozpoczęcia kolejnego mieści się co do zasady w 24 godzinach. Odpoczynek dzienny musi więc zostać odjęty od tego okresu. To właśnie ta prosta zależność daje popularne określenia „praca na 13 godzin” i „praca na 15 godzin”.
| Rodzaj odpoczynku | Czas odpoczynku | Maksymalny okres aktywności | Częstotliwość |
|---|---|---|---|
| Regularny odpoczynek dzienny | Co najmniej 11 godzin | Do 13 godzin | Standardowo |
| Skrócony odpoczynek dzienny | Co najmniej 9 godzin | Do 15 godzin | Maksymalnie 3 razy między odpoczynkami tygodniowymi |
| Odpoczynek dzielony | 3 godziny + 9 godzin | Do 12 godzin przerwy łącznie | Według warunków określonych w przepisach |
Obliczenie wygląda następująco:
- 24 godziny – 11 godzin odpoczynku = 13 godzin aktywności.
- 24 godziny – 9 godzin odpoczynku = 15 godzin aktywności.
Regularny odpoczynek dzienny może zostać odebrany także w częściach, jako 3 godziny i następnie co najmniej 9 godzin. W obu przypadkach odpoczynek musi spełniać wymagania Rozporządzenia 561/2006 i pozwalać kierowcy na swobodne dysponowanie własnym czasem.
Czas aktywności a czas pracy i czas jazdy
Okres 13 albo 15 godzin nie jest tożsamy z czasem pracy. Czas aktywności obejmuje cały okres między odpoczynkami, a więc może zawierać zarówno pracę, jak i przerwy lub dyspozycyjność.
Czas pracy kierowcy obejmuje czynności związane z wykonywaniem przewozu drogowego. Czas jazdy jest węższym pojęciem i oznacza wyłącznie prowadzenie pojazdu. Podstawowy wymiar czasu pracy wynika z Ustawy o czasie pracy kierowców, natomiast limity prowadzenia pojazdu określa Rozporządzenie 561/2006.
W okresie aktywności mogą znaleźć się między innymi:
- Jazda – prowadzenie pojazdu i czynności rejestrowane jako prowadzenie.
- Inna praca – załadunek, rozładunek, zabezpieczenie ładunku, obsługa dokumentów i kontrola pojazdu.
- Przerwy – w tym wymagana przerwa po okresie prowadzenia pojazdu.
- Dyspozycyjność – pozostawanie do dyspozycji pracodawcy bez wykonywania bieżącej pracy.
Dlatego kierowca nie ma 15 godzin na prowadzenie pojazdu. W tym czasie musi zmieścić wszystkie obowiązki, postoje i wymagane przerwy. Tachograf pomaga rozdzielić jazdę, inną pracę, dyspozycyjność i odpoczynek, ale samo wskazanie okresu aktywności nie zastępuje prawidłowego rozliczenia czasu pracy.
Jakie limity nadal obowiązują?
Skrócenie odpoczynku do 9 godzin wydłuża okres aktywności, ale nie znosi pozostałych ograniczeń. Najważniejsze zasady dotyczące prowadzenia pojazdu są następujące:
- Kierowca może prowadzić standardowo maksymalnie 9 godzin dziennie.
- Dzienny czas jazdy można wydłużyć do 10 godzin najwyżej 2 razy w tygodniu.
- Po maksymalnie 4,5 godziny jazdy trzeba odebrać co najmniej 45 minut przerwy, jednorazowo albo w układzie 15 minut i 30 minut.
- Tygodniowy czas jazdy nie może przekroczyć 56 godzin, a w dwóch kolejnych tygodniach łącznie 90 godzin.
- Tygodniowy czas pracy może wynieść do 60 godzin, jeżeli średnia w okresie rozliczeniowym nie przekroczy 48 godzin.
Limit 15 godzin aktywności można zastosować tylko przy skróconym odpoczynku dziennym trwającym co najmniej 9 godzin. Takie skrócenie jest dopuszczalne maksymalnie 3 razy między dwoma tygodniowymi okresami odpoczynku. Nie jest to limit liczony jako 15 godzin samej pracy ani 15 godzin jazdy.
15 godzin to maksymalne „okno” aktywności wynikające ze skrócenia odpoczynku dziennego. Nie jest to cel do codziennego wykorzystania ani zgoda na przekroczenie limitów jazdy.
Jeżeli kierowca wykonuje pracę w porze nocnej, obowiązuje także odrębne ograniczenie. Jego czas pracy między odpoczynkami nie może wówczas przekroczyć 10 godzin. Ten limit dotyczy pracy, a nie wyłącznie prowadzenia pojazdu, więc mogą się w nim mieścić także załadunek, rozładunek i czynności administracyjne.
Co oznacza „13 czy 15 godzin” w praktyce?
Przy regularnym odpoczynku dziennym kierowca planuje zakończenie aktywności tak, aby odebrać co najmniej 11 godzin odpoczynku w ramach 24-godzinnego cyklu. Stąd określenie 13 godzin. Gdy wykorzystuje dopuszczalne skrócenie odpoczynku do 9 godzin, okres między odpoczynkami może wydłużyć się do 15 godzin.
Planowanie trasy trzeba jednak oprzeć przede wszystkim na pozostałym czasie jazdy, przewidywanych załadunkach i rozładunkach, przerwach oraz dostępności miejsca postoju. Samo wolne miejsce w 15-godzinnym okresie aktywności nie oznacza, że kierowca może dalej prowadzić pojazd.
Najprościej zapamiętać tę zasadę: 13 lub 15 godzin opisuje czas między odpoczynkami, a nie liczbę godzin pracy za kierownicą. Odpoczynek dzienny wyznacza długość aktywności, natomiast limity jazdy i czasu pracy działają niezależnie od tego wyliczenia.


