Przy gwałtownym hamowaniu ładunek może naciskać na przednią część przestrzeni ładunkowej siłą odpowiadającą nawet 80% jego ciężaru. Dlatego prawidłowy załadunek ciężarówki wymaga jednocześnie kontroli masy, nacisków na osie, położenia środka ciężkości i zabezpieczenia towaru.
Podstawy prawne i odpowiedzialność za załadunek
Art. 61 Prawa o ruchu drogowym wymaga, aby ładunek nie powodował przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej, ładowności ani dopuszczalnych nacisków osi na drogę. Towar nie może ograniczać widoczności, zasłaniać świateł, urządzeń sygnalizacyjnych ani tablic rejestracyjnych. Trzeba go również zabezpieczyć przed zmianą położenia, nadmiernym hałasem i wypadnięciem z pojazdu.
Załadunek co do zasady należy do nadawcy lub odbiorcy. Wynika to z art. 43 Prawa przewozowego. Konwencja CMR może ograniczać odpowiedzialność przewoźnika za szkody powstałe wskutek czynności załadunkowych nadawcy, ale nie oznacza to, że kierowca może bez sprawdzenia ruszyć w trasę.
Kierowca powinien ocenić widoczny stan opakowań, rozmieszczenie towaru i sposób jego zamocowania. Jeżeli stwierdzi nieprawidłowości, powinien wpisać zastrzeżenia w polu 18 listu przewozowego CMR. Nie zastępuje to usunięcia zagrożenia, ale dokumentuje sprzeciw wobec wadliwego załadunku. Kierowca nie ma obowiązku otwierania opakowań ani zdejmowania folii, lecz nie może ignorować problemu widocznego z zewnątrz.
Jeżeli umowa przenosi czynności ładunkowe na przewoźnika, zakres odpowiedzialności może wyglądać inaczej. W razie sporu znaczenie mają zarówno przepisy, jak i treść zlecenia transportowego.
Kierowca nie jest biernym obserwatorem załadunku. Jeśli widzi oczywiste zagrożenie, powinien odmówić rozpoczęcia przewozu do czasu jego usunięcia i odnotować zastrzeżenia w dokumentach.
Rozkład masy i naciski na osie
DMC, czyli dopuszczalna masa całkowita, określa maksymalną masę pojazdu lub zestawu wraz z ładunkiem. Samo zmieszczenie się w DMC nie oznacza jednak prawidłowego załadunku. Można mieć prawidłową masę całkowitą, a jednocześnie przekroczyć nacisk na jedną z osi.
Nacisk na oś zależy od miejsca ułożenia towaru, jego masy oraz położenia środka ciężkości. Ciężkie elementy umieszczaj możliwie nisko, blisko osi wzdłużnej pojazdu i tak, aby obciążenie rozkładało się na kilka osi. Skupienie kilku ciężkich palet nad jednym fragmentem podłogi może przeciążyć oś, nawet gdy pozostała przestrzeń ładunkowa jest pusta.
Wysoko umieszczony ładunek podnosi środek ciężkości. Pojazd staje się wtedy bardziej podatny na przechyły i mniej stabilny w zakrętach. Przy ładunkach o różnej masie cięższe sztuki układaj na dole, a lżejsze na górze, o ile pozwala na to ich konstrukcja i sposób zabezpieczenia.
Przy kilku punktach rozładunku zaplanuj kolejność układania odwrotnie do kolejności dostaw. Po każdym rozładunku pozostały towar powinien nadal zapewniać właściwe obciążenie osi i stabilność zestawu.
Na stabilność pojazdu wpływają przede wszystkim:
- położenie środka ciężkości względem osi pojazdu
- wysokość ułożenia ciężkich elementów
- równomierność rozłożenia masy na powierzchni ładunkowej
- liczba, położenie i dopuszczalne obciążenie osi
- sztywność opakowań oraz możliwość przesuwania się towaru
- kolejność rozładunku i zmiana rozkładu masy w trasie
Jeżeli masa lub rozmieszczenie ładunku budzą wątpliwości, skorzystaj z wagi osiowej, systemu ważenia pojazdu albo programu do planowania załadunku. Oprogramowanie może uwzględniać wymiary i masę poszczególnych jednostek, rozkład nacisków oraz kolejne punkty rozładunku.
Jak przygotować pojazd do załadunku?
Pojazd ustaw na równym, twardym podłożu. Zaciągnij hamulec postojowy, zastosuj procedurę obowiązującą na rampie i upewnij się, że podczas pracy nie dojdzie do przypadkowego odjazdu. Przed rozpoczęciem sprawdź stan podłogi, ścian, punktów mocowania, burt, drzwi i plandeki.
- Ustaw pojazd zgodnie z instrukcją rampy i zabezpiecz go przed przemieszczeniem.
- Sprawdź masę, wymiary i właściwości towaru oraz porównaj je z dokumentami.
- Rozplanuj kolejność załadunku, punkty rozładunku i położenie ciężkich jednostek.
- Ułóż towar nisko, stabilnie i możliwie blisko osi wzdłużnej pojazdu.
- Zastosuj blokowanie, ryglowanie, odciągi albo połączenie kilku metod.
- Skontroluj naciski na osie, stan mocowań, oznakowanie i widoczność świateł.
Metody mocowania ładunku
Zabezpieczenie musi przeciwdziałać siłom powstającym podczas hamowania, skręcania i przyspieszania. Dla pojazdów o DMC powyżej 3,5 t przyjmuje się konieczność równoważenia siły odpowiadającej 80% ciężaru ładunku w kierunku jazdy oraz po 50% w kierunku bocznym i przeciwnym. Konkretne rozwiązanie dobiera się do masy, kształtu, opakowania, środka ciężkości i rodzaju zabudowy.
| Metoda | Typ ładunku | Kluczowa cecha |
|---|---|---|
| Ryglowanie | Kontenery i ładunki dopasowane do urządzeń mocujących | Unieruchomienie przez połączenie kształtowe z pojazdem lub zamkiem |
| Blokowanie | Palety, skrzynie, maszyny i ładunki o regularnym kształcie | Oparcie o ścianę, burtę, belkę, klin lub wypełnienie wolnej przestrzeni |
| Odciągi proste | Maszyny, elementy stalowe i ładunki o punktach mocowania | Pasy, łańcuchy lub liny przejmują siły w określonym kierunku |
| Odciąg przepasujący | Palety, pakiety i towary możliwe do dociśnięcia do podłogi | Docisk zwiększa tarcie między ładunkiem a podłożem |
Metody można łączyć. Palety mogą być jednocześnie dosunięte do ściany, zablokowane wypełnieniem i dociśnięte pasami. Ładunek sypki wymaga szczelnej przestrzeni ładunkowej, na przykład skrzyni lub wywrotki przystosowanej do takiego przewozu. Nie zabezpiecza się go w taki sam sposób jak palet czy maszyny.
Jak czytać etykietę pasa transportowego?
Najważniejsze oznaczenia to LC i STF. LC, czyli Lashing Capacity, oznacza zdolność mocowania pasa wyrażoną w daN. Jednostka daN jest używana do opisu siły mocowania i odpowiada w przybliżeniu ciężarowi działającemu na masę jednego kilograma. STF, czyli Standard Tension Force, określa siłę docisku uzyskiwaną przez napinacz przy odciągu przepasującym.
Parametry trzeba odczytywać z kompletnej, czytelnej etykiety i odnosić do sposobu prowadzenia pasa. Wartość dla mocowania prostego nie zawsze jest taka sama jak dla opasania. Nie sumuj automatycznie wartości LC kilku pasów bez uwzględnienia kąta, kierunku działania i metody mocowania.
Przed użyciem pasa sprawdź:
- czy etykieta zawiera czytelne dane LC i STF
- czy taśma nie ma przecięć, przetarć, nadtopień ani trwałych odkształceń
- czy napinacz, hak i szwy nie są uszkodzone
- czy pas nie jest skręcony i przebiega zgodnie z instrukcją mocowania
- czy ostrze krawędzi ładunku nie przecina taśmy podczas napinania
Maty, kątowniki i certyfikat Code XL
Maty antypoślizgowe zwiększają tarcie między ładunkiem a podłogą. Dzięki temu ładunek trudniej przesunąć, a obliczeniowa siła potrzebna do jego utrzymania może być mniejsza. Mata nie zastępuje jednak mocowania, gdy masa, kształt lub przepisy wymagają zastosowania pasów, łańcuchów albo blokad.
Kątowniki ochronne zabezpieczają taśmę przed ostrymi krawędziami i rozprowadzają nacisk na większej powierzchni. Zmniejszają ryzyko przecięcia pasa oraz uszkodzenia opakowania. Należy dobrać je do kształtu ładunku i sposobu prowadzenia odciągu.
Certyfikat Code XL dotyczy wzmocnionej zabudowy badanej według EN 12642. Ściany takiego nadwozia mogą przejmować część sił działających na ładunek, ale tylko wtedy, gdy towar jest ułożony zgodnie z warunkami certyfikatu i instrukcją producenta. Ładunek powinien przylegać do ściany przedniej, a wolne przestrzenie trzeba odpowiednio wypełnić.
Code XL nie zwalnia automatycznie z użycia pasów. Certyfikat dotyczy konkretnej zabudowy, nie każdego pojazdu z plandeką. Jeżeli ładunek nie jest dopasowany do ścian albo ma niestabilny kształt, potrzebne są dodatkowe środki mocujące.
Wystający ładunek – wymiary i oznakowanie
Ładunek wystający poza obrys pojazdu musi mieścić się w dopuszczalnych granicach i być widocznie oznakowany. Przed zastosowaniem poniższych wartości sprawdź aktualne brzmienie przepisów oraz wymagania dotyczące konkretnego rodzaju przewozu.
| Kierunek | Dopuszczalny wymiar | Oznakowanie |
|---|---|---|
| Przód | Do 0,5 m od przedniej płaszczyzny pojazdu i nie więcej niż 1,5 m od siedzenia kierowcy | Widoczne oznakowanie zgodne z przepisami, bez ograniczania widoczności |
| Tył | Co do zasady do 2 m od tylnej płaszczyzny obrysu, przy drewnie długim do 5 m | Pomarańczowa chorągiewka albo biało-czerwone elementy odblaskowe |
| Wysokość | Łączna wysokość pojazdu z ładunkiem do 4 m | Kontrola wysokości przed wjazdem pod konstrukcje i przewody |
| Szerokość | Co do zasady do 2,55 m, a przy szerszym ładunku do 3 m, z ograniczeniem wystawania z jednej strony | Oznakowanie wymagane dla ładunku wystającego poza obrys |
Przy niedostatecznej widoczności wystający ładunek trzeba dodatkowo oznaczyć światłem białym z przodu i czerwonym z tyłu. Nie może zasłaniać świateł, tablic rejestracyjnych ani urządzeń sygnalizacyjnych pojazdu.
Lista kontrolna przed wyjazdem
Przed zamknięciem drzwi, burt lub plandeki sprawdź kolejno:
- Masa – masa całkowita, ładowność i naciski na osie mieszczą się w dopuszczalnych granicach.
- Rozkład – ciężkie elementy znajdują się nisko, a masa jest rozłożona stabilnie i możliwie centralnie.
- Mocowanie – pasy, łańcuchy, blokady, maty i wypełnienia są dobrane do rodzaju oraz masy towaru.
- Stan sprzętu – etykiety pasów są czytelne, a taśmy, haki, napinacze i punkty mocowania nie są uszkodzone.
- Dokumentacja – dane ładunku zgadzają się z listem przewozowym, a widoczne zastrzeżenia wpisano do pola 18 CMR.
- Oznakowanie – wystający ładunek ma wymaganą chorągiewkę, odblaski lub światła.
- Widoczność – światła, tablice rejestracyjne i urządzenia sygnalizacyjne nie są zasłonięte.
- Zabudowa – jeśli wykorzystujesz właściwości Code XL, masz dokument dotyczący konkretnego pojazdu i spełniasz warunki jego stosowania.
Kontrolę mocowania powtórz po pierwszych kilometrach oraz po dłuższym postoju. Pasy mogą się poluzować wskutek drgań, a zmiana temperatury lub ułożenia opakowań może powiększyć wolne przestrzenie. Jeżeli nie da się potwierdzić prawidłowego rozkładu masy albo dobrać bezpiecznego mocowania, nie rozpoczynaj przewozu bez konsultacji z osobą odpowiedzialną za załadunek lub specjalistą od zabezpieczenia ładunków.
Przepisy dotyczące mas, nacisków osi, przewozu ładunków i ich oznakowania mogą być zmieniane oraz zależą od rodzaju pojazdu i trasy. Przed wykonaniem przewozu sprawdź aktualne wymagania prawne, dokumentację pojazdu i instrukcję producenta zabudowy.
